Powiedz mi, jak przeżyłeś rozstanie, a powiem Ci, jaki masz styl przywiązania

Rozstanie rzadko bywa łatwe. Dla jednych to krótki etap żałoby, po którym wracają do codzienności. Inni miesiącami analizują każdą rozmowę, a jeszcze inni sprawiają wrażenie, jakby nic się nie wydarzyło. Skąd biorą się te różnice? Psychologia od lat wskazuje, że sposób przeżywania zakończenia związku może być związany ze stylem przywiązania – wzorcem budowania więzi, który rozwija się już we wczesnym dzieciństwie i wpływa na nasze relacje również w dorosłym życiu.

To oczywiście nie oznacza, że po jednej reakcji można postawić diagnozę. Jednak obserwacja własnych emocji po rozstaniu może być świetnym punktem wyjścia do lepszego poznania siebie i budowania zdrowszych relacji.

Czym jest styl przywiązania?

Teoria przywiązania została opracowana przez brytyjskiego psychiatrę Johna Bowlby'ego, a następnie rozwinięta przez Mary Ainsworth. Według tej koncepcji sposób, w jaki opiekunowie reagowali na nasze potrzeby w dzieciństwie, wpływa na to, jak tworzymy bliskość jako dorośli.

Najczęściej wyróżnia się cztery style przywiązania:

bezpieczny,
lękowo-ambiwalentny,
unikający,
zdezorganizowany.

Badania pokazują, że style przywiązania pozostają stosunkowo stabilne, choć mogą się zmieniać pod wpływem doświadczeń życiowych, terapii czy satysfakcjonujących relacji.

Jeśli szybko akceptujesz rozstanie…

Osoby z bezpiecznym stylem przywiązania również cierpią po zakończeniu związku. Różnica polega jednak na tym, że potrafią przeżywać emocje bez całkowitego zatracania się w nich.

Zwykle:

pozwalają sobie na smutek,
korzystają ze wsparcia bliskich,
stopniowo odbudowują codzienność,
nie traktują rozstania jako dowodu własnej bezwartościowości.

Badania opublikowane w Personality and Social Psychology Bulletin wykazały, że osoby o bezpiecznym stylu przywiązania szybciej odzyskują równowagę emocjonalną po zakończeniu relacji i rzadziej doświadczają długotrwałego stresu związanego z rozstaniem.

Jeśli nie możesz przestać o nim lub o niej myśleć…

Nieustanne analizowanie wiadomości, sprawdzanie mediów społecznościowych byłego partnera czy nadzieja na powrót często towarzyszą osobom z lękowym stylem przywiązania.

Takie osoby bardzo silnie odczuwają lęk przed odrzuceniem i samotnością.

Typowe reakcje mogą obejmować:

obsesyjne myślenie o byłym partnerze,
trudność z zaakceptowaniem końca relacji,
poczucie winy,
przekonanie, że "już nigdy nikogo nie spotkam".

Badanie przeprowadzone przez Feeney i Noller wykazało, że osoby z wysokim poziomem lęku w przywiązaniu znacznie częściej doświadczają intensywnego cierpienia emocjonalnego po rozstaniu oraz dłużej dochodzą do równowagi.

Jeśli udajesz, że nic się nie stało…

Niektórzy niemal natychmiast wracają do pracy, treningów lub zaczynają kolejne znajomości. Mogą mówić, że rozstanie "nic ich nie obeszło". To zachowanie bywa charakterystyczne dla osób z unikającym stylem przywiązania. Nie oznacza to braku emocji.

Badania pokazują, że osoby unikające częściej tłumią uczucia niż rzeczywiście ich nie odczuwają. Z zewnątrz mogą wydawać się bardzo opanowane, jednak organizm nadal reaguje stresem. Eksperymenty przeprowadzone przez Fraley i Shavera wykazały, że osoby unikające deklarowały niewielkie cierpienie po rozstaniu, ale jednocześnie wykazywały podwyższone wskaźniki fizjologicznego pobudzenia, co sugeruje tłumienie emocji, a nie ich brak.

Jeśli Twoje reakcje są skrajnie zmienne…

Jednego dnia chcesz odzyskać byłego partnera, drugiego nie chcesz go już nigdy widzieć. Czujesz jednocześnie ogromną potrzebę bliskości i silny lęk przed nią. Może to przypominać zdezorganizowany styl przywiązania. Psychologowie wiążą go z trudnymi doświadczeniami z dzieciństwa, nieprzewidywalnością opiekunów lub doświadczeniem traumy.

Osoby o tym stylu często przeżywają rozstania najbardziej intensywnie i mogą mieć trudność z regulacją emocji. Badania Lyons-Ruth i Jacobvitz wskazują, że zdezorganizowany styl przywiązania zwiększa ryzyko problemów emocjonalnych i niestabilności w relacjach także w dorosłym życiu.

Czy styl przywiązania można zmienić?

To jedno z najczęściej zadawanych pytań. Dobra wiadomość brzmi: tak. Choć styl przywiązania jest stosunkowo trwały, nie jest niezmienny.

Przegląd badań opublikowany przez Fraleya (2002) pokazuje, że doświadczenia bezpiecznych relacji, świadoma praca nad sobą oraz psychoterapia mogą prowadzić do stopniowych zmian w sposobie budowania więzi. Coraz więcej badań wskazuje również, że satysfakcjonujące związki pomagają rozwijać większe poczucie bezpieczeństwa emocjonalnego.

Jak wykorzystać tę wiedzę podczas randkowania?

Świadomość własnego stylu przywiązania nie służy przypinaniu sobie etykiet.

Ma pomóc zrozumieć:

dlaczego reagujesz w określony sposób,
czego potrzebujesz od partnera,
jakie zachowania wywołują u Ciebie lęk,
nad czym warto pracować przed kolejną relacją.

Im lepiej rozumiemy własne mechanizmy, tym łatwiej budujemy bardziej stabilne i satysfakcjonujące związki. Dlatego zamiast pytać wyłącznie: "Dlaczego to się skończyło?", warto czasem zadać sobie inne pytanie: Czego moje rozstanie nauczyło mnie o mnie samym? To może być pierwszy krok do stworzenia zdrowszej relacji w przyszłości.

Jeśli zainteresował Cię ten artykuł, sprawdź też:

Jak przestać szukać zewnętrznej aprobaty?